Bejaarde dieren

Hoe oud kunnen dieren worden? Krijgen ze te maken met ouderdomskwalen? En hoe reageren hun soortgenoten op deze oudjes: worden ze met respect behandeld of achtergelaten van zodra ze niet meer meekunnen? Ik zocht het voor jullie uit.

Oudere mensen herkennen we meteen, maar bij dieren is dat vaak wel anders. Bij veel soorten valt de ouderdom niet (meteen) op. Vaak gaat het om zeer subtiele zaken zoals bepaalde verkleuringen van de vacht of poten. Je moet al heel goed weten waar je per soort op moet letten om de leeftijd van een dier in te schatten.

Aantrekkelijke oma’s

Oudere dieren zijn niet noodzakelijk zwak. Vaak zijn ze nog verrassend atletisch. Ze zijn ook niet ‘afgeschreven’ bij hun soortgenoten. Zo zijn chimpanseevrouwtjes op leeftijd razend populair bij jongere mannetjes. Die oma’s beschikken namelijk over heel wat ervaring als het op het grootbrengen van kinderen aankomt.

Chimpansees zijn, net als de meeste andere dieren, nog tot op late leeftijd vruchtbaar. Een menopauze is een typisch menselijk verschijnsel. Er zijn nog zoogdieren, vissen en vogels die op het einde van hun leven niet meer vruchtbaar zijn, maar doorgaans blijven ze daarna niet lang meer leven.

Ervaren mannetjes en vrouwtjes wekken vaak respect op bij soortgenoten. Meer zelfs: hun kennis is van essentieel belang om te overleven. Zij weten waar je voedsel en water vindt en kunnen gevaren goed inschatten. Het zijn dan ook vaak de oudere dieren die de leiding over de kudde hebben.

Ouderenzorg

Leeuwinnen vinden het niet erg om de opbrengsten van hun jachtinspanningen te delen met leeuwinnen die zelf niet meer kunnen jagen. Een mannetje blijven ze verzorgen tot hij sterft of wordt verstoten door een jongere concurrent.

Bij wolven nemen oudere wolven net wel actief deel aan de jacht. In uitgestrekte gebieden zoals Alaska waar grotere roedels van wel twintig tot dertig dieren voorkomen – in tegenstelling tot Europa, waar een groepje wolven meestal slechts uit twee ouderdieren en hun jongen bestaat – zien we dat de wolven vaak in grote groepen jagen. Opmerkelijke vaststelling: het zijn slechts een paar dieren die echt deelnemen aan de jacht, namelijk de ervaren rotten. De bijdrage van de jongere dieren is miniem. Zij hebben die oudjes dus broodnodig!

Ouderdomskwalen

Toch is het niet al rozengeur en maneschijn voor bejaarde dieren. Oudere dieren krijgen net als mensen te kampen met ouderdomskwalen, zoals artrose, reuma, problemen met het gebit, infecties, wonden die moeilijker genezen en organen die niet meer optimaal functioneren.

Als oude dieren echt niet meer meekunnen, worden ze weleens aan hun lot overgelaten of vallen ze ten prooi aan roofdieren. Dit lot is echter ook vaak heel jonge of zwakke dieren beschoren. Eens een dier een bepaalde leeftijd heeft bereikt en dus de gevaren van het jonge, onbezonnen bestaan heeft doorstaan, is de kans op overleven tot op late leeftijd groot.

Haaien en walvissen op leeftijd

Haaien en walvissen halen vaak respectabele leeftijden – als ze niet bejaagd worden, natuurlijk. Orka’s worden tot 105 jaar en een blauwe vinvis met 110 jaar op de teller is niet uitzonderlijk. Met leeftijden tot meer dan 200 jaar is de Groenlandse walvis het langst levende zoogdier. Hij wordt tot 18 meter lang en heeft dan een slordige 100.000 kg op de weegschaal. De Groenlandse walvis is de enige walvis die het hele jaar lang nabij de Noordpool verblijft.

De Groenlandse haai wordt nog ouder. In 2016 ontdekten wetenschappers een individu dat al 392 jaar lang in de oceaan rondzwom. Deze haaien eten vis, zeehonden en zeevogels en leven in het Noordelijkste deel van de Atlantische oceaan. Ze groeien erg traag, maar blijven wel hun hele leven groeien.

Traag en lui: het geheim voor een lang leven

Waarom worden sommige dieren zoveel ouder dan andere? Wat opvalt, is dat de dieren die het oudst worden, een traag en ‘rustig’ leven leiden. Hun metabolisme is vaak een stuk trager, ze groeien langzamer en worden op latere leeftijd geslachtsrijp. Zo wordt de Groenlandse haai pas geslachtsrijp rond zijn 150ste verjaardag. Door de ijzige koude van de Noordpoolwateren gaat zijn stofwisseling en dus ook het verouderingsproces een pak trager. Ook vissen in Antarctische wateren worden doorgaans aanzienlijk ouder dan vissen die zich in warme stromingen ophouden.

Eeuwig jong

Ook andere waterdieren halen vaak eerbiedwaardige leeftijden. Kreeften van 140 jaar en rode zee-egels van 200 jaar vormen geen uitzondering. Karpers worden tot meer dan 200 jaar oud en snoeken en heilbotten halen vlot de 70. In 2006 viste men nabij IJsland een Noordkromp op, een soort mossel, die maar liefst 507 jaar oud bleek te zijn.

Dan zijn er nog de sponsdieren. Deze primitieve levensvormen lijken misschien op planten omdat ze zich op de bodem vasthechten en een gesetteld bestaan leiden waarbij ze hun eten uit het zeewater filteren, maar het zijn wel degelijk dieren. Deze eenvoudig opgebouwde organismen worden tot duizenden jaren oud, al is hun exacte leeftijd moeilijk in te schatten.

En het kan nog straffer. Hydra zijn kleine zoetwaterdieren die in gematigde en tropische wateren leven. Wetenschappers ontdekten dat deze organismen moeiteloos duizenden jaren en wellicht nog ouder kunnen worden. Meer zelfs: het lijkt erop dat ze helemaal niet verouderen en zichzelf eindeloos kunnen verjongen, waardoor ze niet van ouderdom sterven. Je kan je voorstellen dat onderzoekers erg geïnteresseerd zijn in deze schepselen.

Hoe oud worden dieren?

  • Neushoorns: 50 jaar
  • Chimpansees: 55 jaar
  • Albatrossen: 65 jaar
  • Afrikaanse olifant: 65 jaar
  • Zeekoe: 73 jaar
  • Sommige krokodillensoorten: 80 jaar
  • Aziatische olifant: 86 jaar
  • Kaketoe: 120 jaar
  • Kreeften: 140 jaar
  • Rode zee-egel: 200 jaar
  • Schorpioenvis: 205 jaar
  • Groenlandse walvis: 211 jaar
  • Karper: 226 jaar
  • Reuzenschildpad: 255 jaar
  • Groenlandse haai: 392 jaar
  • Noordkromp (mosselsoort): 507 jaar
  • Sponsdieren: duizenden jaren
  • Hydra: duizenden jaren (worden zelfs ‘onsterfelijk’ genoemd)

Bronnen: ROOTS magazine oktober 2016, roots.nl, eoswetenschap.be, wnf.nl

Download nu gratis ons natuurdagboekje en geniet nog meer van je ontdekkingstochtjes in de natuur!

Afbeelding bovenaan door Prince David (via Unsplash)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Create a website or blog at WordPress.com

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: