Bewoners van de boomgaard

Fruitboomgaarden, en dan vooral die met hoogstambomen, trekken heel wat dieren aan. Sommige daarvan ziet de fruitboer liever niet komen, terwijl andere hem net helpen. Zo vangen torenvalken muizen en verslinden lieveheersbeestjes bladluizen. Een kijkje in de interne keuken van de boomgaard.

Ik hou van fruitboomgaarden. Het wemelt er van de dieren en er valt het hele jaar door wel iets te beleven. Van bloesems in de lente tot fruit in de herfst. Haspengouw, waar ik zelf woon, is één van de bekendste fruitstreken, waar je prachtige boomgaarden vindt.

In fruitboomgaarden, en vooral dan tussen hoogstammen, vind je heel wat dieren. In Haspengouw is dat effect des te groter, omdat er weinig bossen zijn. Vogels zoals mezen, gras- en heggenmussen, zomertortels en geelgorzen zoeken er massaal hun toevlucht tot boomgaarden.

In oude, knoestige stammen nestelen spechten en steenuilen. Onder de bomen zoeken muizen, egels en dassen hun kostje bij elkaar. Ook buizerds en torenvalken zal je vaak aan fruitbomen spotten. Als er geen bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, wemelt het er ook van de insecten.

buizerd in een boomgaard
Buizerd aan een boomgaard in Haspengouw. Foto: Jo Cuenen

Hulp uit onverwachte hoek 

Sommige van die dieren, zoals bladluizen, de perenbladvlo en muizen, zijn niet zo populair bij de fruitboer. Andere dieren helpen hem net.

Muizen snoepen graag van jonge wortels van fruitbomen. Gelukkig heeft de fruitboer het ideale hulpje om van zijn muizenissen af te komen… Misschien heb je al eens grote nestkastjes op hoge palen boven de fruitbomen zien uitsteken? Die zijn bestemd voor torenvalken. Deze kleine roofvogels zijn namelijk dol op muizen en zijn dus een graag geziene gast in de boomgaard.

Nestkast van een torenvalk
Nestkast voor torenvalken aan een laagstamplantage in Rullingen. Foto: Jo Cuenen

 

Ook voor de steenuil, een kleine, zeldzame uil, worden weleens nestkasten geplaatst. Hij is verzot op muizen, en eet daarnaast kevers, kikkers en regenwormen. Steenuilen zijn overdag actief. Als een koppeltje elkaar vindt, blijven ze meestal hun hele leven samen.

Bijen zorgen voor de bestuiving van fruitbomen. Zonder bijen geen fruit! Wilde bijen hebben het echter heel moeilijk in Vlaanderen. Daarom worden er vaak kastjes opgehangen waarin ze kunnen overwinteren.

Ook spinnen zijn een graag geziene gast. Niet omwille van hun uiterlijk, maar wel hun eetgewoonten. Ze hebben namelijk de perenbladvlo op het menu staan, een insect dat een zoet spoor achterlaat op peren. Dat kleverige spul trekt dan weer schimmels aan. Soms zie je perenbomen met een witte stam. Dat is een soort klei, die helpt om de perenbladvlo weg te houden.

Oorwormen, nog zo’n griezels! Maar wel nuttige griezels voor de fruitboer, want ze eten bladluizen. Daarbij krijgen ze hulp van lieveheersbeestjes. Sommige boeren zetten zelfs extra lieveheersbeestjes uit om bladluizen te bestrijden.

Maretak

In oude appelbomen zie je vaak gekke, groene bollen: maretak. Dit struikje – dat van ver een beetje op een vogelnest lijkt – hecht zich aan een tak vast met een soort zuignap en boort zich een weg door de schors van de boom. De plant leeft van boomsappen. Lijsters eten de witte bessen op en poepen de zaadjes op een andere tak of boom weer uit. Zo kan daar nieuwe maretak groeien.

foto van maretak
Maretak lijkt een beetje op een vogelnest, maar het is een plant. Foto: Jo Cuenen

Hoger – lager

Sinds de Romeinen fruitbomen in Haspengouw introduceerden, komen er hier en daar hoogstambomen met appels, peren, pruimen, kersen en noten voor. In de 19de eeuw werd het Haspengouws fruit heel populair. Het werd per trein door heel het land en zelfs naar het buitenland vervoerd. Daarom werden er massaal hoogstamboomgaarden aangeplant.

In zo’n boomgaard graasden koeien onder hoge, vaak oude fruitbomen. Daarrond stond een stekelige meidoornhaag en meestal ook een smeedijzeren poort. Die poorten waren vaak echte kunstwerken, omdat ze fungeerden als statussymbool voor de fruitboer.

Na de Tweede Wereldoorlog werden heel wat oude fruitboomgaarden omgehakt en vervangen door laagstammen. Die brachten meer fruit op, dat bovendien gemakkelijker te plukken was. Duizenden hectaren hoogstam verdwenen. Maar een laagstamplantage mist de charme van een hoogstamboomgaard. Bovendien zijn die oude, hogere bomen veel waardevoller voor de natuur, omdat er meer dieren leven. Daarom zetten verschillende organisaties zich nu in voor het behoud en herstel van hoogstamboomgaarden.

boomgaard in herfstkleuren
Boomgaard in herfsttenue. Foto: Jo Cuenen

Wandelen tussen de fruitbomen

Vroeger waren er honderden verschillende soorten appels, peren, pruimen en kersen. Veel van die soorten gingen verloren toen de fruitteelt commerciëler werd of worden nu enkel nog bewaard in bepaalde hoogstamboomgaarden. Een mooi voorbeeld hiervan vind je aan het kasteel van Alden-Biesen, waar je heerlijk tussen de fruitbomen kan wandelen.

Maar ook elders in Haspengouw (en in andere fruitstreken, zoals het Hageland) kan je bijna niet om de fruitbomen heen. In de lente wemelt het er van de bloesemtoeristen, maar ook de rest van het jaar vind ik het er prachtig. Het rijpe fruit of de kleurige herfstbladeren, de vele vogels, … Voor mij valt er het hele jaar wel iets te beleven. Het liefst kom ik er misschien wel aan het einde van de zomer, wanneer het (rottend) fruit volop vlinders trekt, zoals dagpauwogen en atalanta’s.

bloesem aan fruitbomen
Boomgaard in Hasselt met bloesem. Foto: Jo Cuenen.

Fruitboomgaarden spotten: Het Regionaal Landschap Haspengouw & Voeren werkte enkele Greenspots uit. Dat zijn wandelgebieden met een goed ingerichte startplek van waaruit verschillende bewegwijzerde topwandelingen vertrekken. Absolute aanraders voor fruitboomliefhebbers zijn de Greenspots Alden-Biesen, Rullingen en Grootloon.

Plan je wandeling via www.wandeleninlimburg.be

Op sommige plekken mag je fruit plukken, spelen of picknicken tussen de hoogstammen. In de belevingsboomgaard van Borgloon kan je zelfs – na reservatie – barbecueën. Je vindt een overzichtje op www.belevingsboomgaard.be

Elke maand een portie Woudapen in je mailbox? Dat kan!

button

Bronnen: Regionaal Landschap Haspengouw & Voeren, Nationale Boomgaardenstichting

Foto’s: Jo Cuenen. Alle foto’s zijn gemaakt in Haspengouw. De hoofdfoto van het artikel werd getrokken aan de kerk van Borgloon.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Create a website or blog at WordPress.com

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: