Koning Eik

Er zijn maar weinig bomen die zo tot de verbeelding spreken als eiken. Het zijn robuuste bomen die eerbiedwaardige leeftijden bereiken. Ze worden al vele eeuwen door mensen vereerd. Van oudsher vinden er volksvergaderingen en processen onder eiken plaats. En ook dieren en planten voelen zich prima thuis in en rond de koning van het bos.

Bij de Germanen was de eik een heilige boom waaronder vergaderingen plaatsvonden. Ze associeerden hem met hun god Thor/Donar. Ook de oude Grieken en Romeinen brachten hem in verband met hun god van hemel, regen en donder: Zeus, die bij de Romeinen Jupiter werd genoemd. Daar was een goede reden voor: eiken krijgen namelijk vaker dan andere bomen met blikseminslagen af te rekenen. Daarom werden ze op veel plekken langs boerderijen aangeplant. Een natuurlijke bliksemafleider!

Ook de Kelten hielden hun vergaderingen graag in de nabijheid van eiken. Hun druïden hadden een sterke band met eiken. Nog tot in de vrij recente geschiedenis werd vaak recht gesproken onder oude eikenbomen. Ze vormden het decor voor menig veroordeling en heksenproces. Bovendien speelt de boom ook een grote rol in heel wat legenden, sprookjes en verhalen. Er worden ook vaak boomkapellen aan eiken gehangen of in de boomholten geplaatst.

B&B “In den Eik”

Meer dan 400 soorten dieren, planten en paddenstoelen leven in en rond eikenbomen. Van grote bonte spechten, boomklevers, bosuilen, spreeuwen en sperwers tot kriebelbeestjes zoals bladluizen, bosmieren, galwespen, lieveheersbeestjes, pissebedden, miljoenpoten. Ook reptielen gebruiken de eik graag als schuilplek. Valt er een eik in het water? Dan richten heel wat vissen er met veel plezier hun kraamkamers in.

De eikelboorder is een soort kever die vetten uit eikels zuigt en er zijn eitjes in legt. Het vliegend hert, een grote keversoort, is afhankelijk van dood eikenhout. Omdat men vroeger dode bomen vaak meteen opruimde, was de kever bijna uitgestorven in Vlaanderen. De laatste decennia laten natuurbeheerders bewust dood hout liggen en is het vliegend hert (en met hem heel wat andere soorten) weer aan een opmars bezig. Tijdens de paartijd houden vliegende herten gevechten. Ze drinken zich eerst moed in met boomsap. Doordat dat sap gist in de zomerzon, zijn de kevers dronken voor ze de strijd aangaan.

Eikels maken onderdeel uit van het diner van heel wat dieren, zoals eekhoorns, gaaien, kraaien, roeken, herten en bosmuizen. Vogels en eekhoorns verzamelen gretig eikels voor hun wintervoorraden. Doordat ze niet al hun voorraadjes terugvinden, helpen ze bij het verspreiden van de boom. Dat hebben ze ook gedaan na de ijstijden. De zomer- en wintereik kwamen toen enkel in het zuiden van Europa voor, maar zijn met de hulp van dieren langzaam aan naar het Noorden ‘verhuist’.

Roek met eikel in de bek
Ook roeken en andere kraaiachtigen lusten wel een eikeltje. Foto: Anneke Bloema

Eikels voor de zwijnen

Wilde zwijnen zijn verzot op eikels. Vroeger lieten boeren hun varkens in de herfst door het bos lopen om zich tegoed te doen aan eikels. Voor hen zijn de vruchten, die voor 40% uit vet bestaan, heel voedzaam. Er zijn echter ook dieren voor wie eikels giftig zijn, zoals voor paarden. Ook voor mensen zijn de vruchten niet aan te raden vanwege de giftige stof tannine.

Eikenbladeren vormen tevens een lekkernij voor heel wat diersoorten. Op (dood) eikenhout groeien heel wat soorten paddenstoelen, mossen en korstmossen. Truffels en cantharellen (dure, eetbare zwammen) leven in symbiose met eikenwortels: de wortels leveren hen voedingsstoffen. In ruil daarvoor schenken de zwammen mineralen aan de boom.

Wereldwijd komen er 500 soorten eiken voor. Bij ons zijn de zomer- en wintereik inheemse soorten. Ook de Amerikaanse eik komt veel in België en Nederland voor, omdat hij sinds de 19de eeuw vaak in parken en kasteeldomeinen werd aangeplant.

Paddenstoel met eikenbladeren die onder eiken groeit
Onder eiken groeien heel wat zwammen. Foto: Jo Cuenen

Eiken spotten

In Lummen kan je het domein van de Duizendjarige Eik bezoeken. Deze knoestige bompa, waarvan de exacte leeftijd niet bekend is, staat hier met zijn zoon en kleinzoon in de vallei van de Zwarte Beek. Er zijn regelmatig evenementen, zoals het Boomenfeest in het voorjaar.

De zogenaamde Uiverboom is volgens sommigen de oudste eik van Nederland, al is er discussie over dat feit en over de leeftijd van de boom. Deze zomereik prijkt in de buurt van Kasteel Doornenburg in Lingewaard in Gelderland.

Ook bijzonder is het oudje ‘Gros Chêne de Liernu’ in het Naamse dorpje Liernu. Met een stamomtrek van bijna 10 meter is het de dikste boom van België.

Omdat de stam van deze oude eiken hol is, kan men geen jaarringen tellen om de leeftijd te bepalen. De bordjes bij de eiken maken vaak melding van een leeftijd, maar die kan dus niet gecontroleerd worden. Als je fan bent van oude bomen, moet je het trouwens eerder bij de naaldbomen gaan zoeken. Sommige soorten kunnen vele duizenden jaren oud worden.

Zet eens een boompje op

Een eik zaaien is niet moeilijk, maar je moet er wel het geduld voor hebben. En voldoende plaats, want een eik kan dik en hoog worden, al gaan daar natuurlijk wel wat jaartjes overheen.

  1. Raap in de herfst enkele groene eikels zonder gaatjes, schimmels of wormen.
  2. Leg ze drie weken in een plastic zakje in de koelkast en zorg dat ze een beetje vochtig blijven.
  3. Leg je eikels 4 uur in een emmer regenwater. Degene die blijven drijven, gooi je weg.
  4. Snijd een stukje van het puntje van de eikels, zodat ze beter kiemen. Let op dat je daarbij het binnenste niet beschadigt. Leg ze nu weer 4 uur in de emmer regenwater.
  5. Plant je eikels 7 centimeter diep in een pot met potgrond. Leg een glazen dekseltje op de pot en hou de grond vochtig met een plantenspuit. Zet de pot binnen op de vensterbank en de eikels zullen al na 5 dagen beginnen kiemen.
  6. Wanneer je mini-eik 30 cm groot is, kan je hem buiten uitplanten.

Meer eikenpret

In het Woudapen natuurdoeboek vind je de uitneembare kaartjes voor het enige echte Ellendige Eikelspel.

button

Bronnen: Roots magazine, ‘Buiten gebeurt het’ van Arjan Postma (Meulenhoff Boekerij bv, Amsterdam), duizendjarigeeik.be, monumentaltrees.com

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Create a website or blog at WordPress.com

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: