Paddenstoelen, de bloemen van de herfst

Herfstbloemen. Zo worden paddenstoelen ook weleens genoemd. Alleen al in Vlaanderen komen meer dan 4.000 verschillende soorten zwammen voor. Het is een geliefde en mysterieuze soort waar heel wat over te vertellen valt!

Paddenstoelen of zwammen zijn de vruchten van schimmels, die meestal onder de grond voorkomen en daar een uitgebreid kluwen vormen: de zwamdraad. Maar in de herfst maken ze bovengrondse vruchten aan, net zoals appelbomen bijvoorbeeld appels produceren, om hun zaadjes te verspreiden.

Die zaadjes of sporen zijn heel klein en verplaatsen zich via de lucht. Als ze ergens landen waar de omstandigheden goed zijn, kan daar een nieuwe zwamvlok ontstaan. Wanneer de zaadjes ‘het huis uit zijn’, sterft de zwam weer af. De zwamvlok blijft echter ondergronds voortleven en maakt het jaar erop weer vruchten aan.

Wetenschappers hebben lang gediscussieerd over de vraag of paddenstoelen dieren of planten zijn, omdat ze eigenschappen van beide groepen bezitten. Uiteindelijk hebben ze besloten dat paddenstoelen een groep op zich vormen.

vliegenzwam
Vliegenzwam. Foto: Jo Cuenen

Buisjes of plaatjes?

Paddenstoelen worden weleens ingedeeld volgens de manier waarop ze hun sporen verpakken. Zwammen maken miljoenen sporen aan. Een spore meet nauwelijks 2,5 tot 16 micrometer. Dat is zo klein, dat je een microscoop nodig hebt om ze te kunnen zien. Heel veel sporen samen kan je wel zien als een soort poeder.

Bij plaatjeszwammen zitten de sporen tussen plaatjes, ribbeltjes die meestal onder de hoed van de vrucht zitten. Een plaatjeszwam kan per seconde tot 30.000 sporen verspreiden. In Vlaanderen komen meer dan 1.000 soorten plaatjeszwammen voor. Champignons zijn bekende voorbeelden van plaatjeszwammen.

Bij buisjeszwammen zitten de sporen in holle buisjes, die vaak ook onder de hoed zitten. Die fungeert als een paraplu en houdt de sporen droog. Er zijn ook buikzwammen, plaatjesloze vlieszwammen, trilzwammen en zakjeszwammen. Niet elke paddenstoel heeft een hoed.

Close-up van een plaatjeszwam (links) en een buisjeszwam (rechts).

Foto’s: Tarquin (links)  en Coyau (rechts)

De paddenstoelenberoepen

De meeste zwammen zijn heel nuttig en oefenen een nobel beroep uit waar de natuur volop van profiteert. Dit zijn de drie meest voorkomende paddenstoelberoepen:

De stofzuigers: De meeste zwammen verrichten heel wat opruimwerk in het bos. Ze groeien op takken en omgevallen bomen en ruimen bladeren en takken op.

De profiteurs: Er zijn ook paddenstoelen die liever van levende bomen profiteren. Toch zijn ze ook nuttig, want ze doden zieke bomen vaak heel langzaam, waarna de stofzuigers het overpakken.

De samenwerkers: Er zijn ook zwammen die graag samenwerken met bomen en struiken. Ze leggen hun zwamdraden rond boomwortels, halen voedingsstoffen uit de bodem en geven die aan de boom. Deze ‘schimmelkous’ rond de boomwortels beschermt de boom ook tegen parasieten, uitdroging en bodemvervuiling. In ruil voor zijn harde werk, krijgt de zwamvlok suikers van de boom.

Paddenstoelen tussen dennennaalden
Ook in naaldbossen vind je volop paddenstoelen. Foto: Jo Cuenen

Doen

Met een klein spiegeltje kan je onder de hoed van paddenstoelen piepen, zonder dat je ze moet aanraken of beschadigen. Wanneer je paddenstoelen plukt, kan je de zwamvlok beschadigen. Bovendien zijn heel wat soorten giftig (en lijken de giftige soorten vaak op eetbare zwammen…).

Er zijn natuurlijk ook paddenstoelen die je gewoon in de winkel kan kopen, zoals champignons en oesterzwammen. Deze zijn 100% zeker ‘veilig’ en kan je dus aan een grondig onderzoek onderwerpen voor ze de pan ingaan 😉

In Woudapen leer je hoe je (op een veilige manier) je eigen schimmels kweekt. In ons natuurdoeboek vind je bovendien ook een uitneembare zoekkaart met enkele veelvoorkomende en voor kinderen makkelijk herkenbare paddenstoelen.

Raad de zwam

Paddenstoelen hebben vaak gekke namen, zoals de grote parasolzwam, de gewone heksenboleet, de grote stinkzwam of de hanenkam. Kraak de code en ontdek de paddenstoelen!

33KH11RNTJ3SBR11D
1R2NJ3 B3RK3NB1L33T
3LF3NB2NKJ3
22RD2PP3LB1V4ST
G3W1N3 ZW2V3LK1P

1=        2=       3=        4=

Paddenstoelen op boom
Foto: Jo Cuenen

Spotten

Hoewel je het hele jaar door paddenstoelen kan zien, maak je in de herfst het meeste kans omdat heel wat soorten dan ‘in bloei’ staan.

Heel wat paddenstoelen voelen zich goed thuis in loofbossen. Zo houden vliegenzwammen zich graag op in de buurt van berken. Maar ook in naaldbossen vind je heel wat zwammen. Maar zelfs: je hoeft niet per sé naar het bos om paddenstoelen te spotten! Ook in wegbermen en in velden vind je heel wat paddenstoelen.

Veel zwammen zijn zo klein dat je er makkelijk aan voorbij loopt. Blijf dus af en toe eens staan, kijk goed om je heen en buk je vooral om de boel van dichtbij te bestuderen.

Vliegenzwammen in een wegberm
Je hoeft niet per sé naar het bos om paddenstoelen te zien. Deze vliegenzwammen stonden gewoon in een wegberm, tussen een fietspad en een tuin in. Foto: Jo Cuenen

 

Meer toffe weetjes en spelletjes rond paddenstoelen? Die vind je in ons natuurdoeboek Woudapen. Je vindt er ook een handige, uitneembare kaart met de meest voorkomende en voor kinderen eenvoudig herkenbare paddenstoelen waarmee ze op avontuur kunnen trekken.

button(1)

 

Oplossing ‘Raad de zwam’

EEKHOORNTJESBROOD
ORANJE BERKENBOLEET
ELFENBANKJE
AARDAPPELBOVIST
GEWONE ZWAVELKOP

1= o     2=  a     3= e      4= i

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Create a website or blog at WordPress.com

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: