Vogeltrek: het is weer zover!

September is dé trekmaand bij uitstek. Het is een geweldige periode om vogels te spotten. Overal zie je ze samentroepen in velden en op elektriciteitsdraden. Als je maar een beetje oplet, zie je groepen ganzen of kraanvogels overvliegen in een sierlijke V-formatie. De piek van de vogeltrek ligt tussen half september en half oktober, maar er zijn vogels die eind juli al hun biezen pakken, terwijl anderen in november pas de hort op gaan. Hou je verrekijker in de aanslag!

Sommige vogels vliegen met honderden of duizenden tegelijkertijd. Een groep spreeuwen kan zelfs uit een miljoen exemplaren bestaan. De trekvogels hebben de nodige voorbereidingen getroffen door reserves op te bouwen en zijn klaar voor een verre, gevaarlijke reis. Ze hebben zoveel gegeten dat sommige vogels wel twee keer zoveel wegen als normaal. De korteafstandstrekkers blijven binnen Europa. De langeafstandstrekkers steken zowel de Middellandse Zee als de Sahara over. Een echte uitputtingsslag, want aangezien er geen eten is op zee of in de woestijn, moeten ze in één keer overvliegen.

Een grote zwerm spreeuwen boven een veld.
Een zwerm spreeuwen kan uit meer dan 1 miljoen vogels bestaan. Foto: Tommy Hansen

Vogels die in noordelijke streken broeden, doen nu ons luchtruim aan op weg naar het zuiden. Soms blijven ze even hangen om op krachten te komen. Deze vogels komen vaak de rest van het jaar niet of nauwelijks in onze streken voor. Denk maar aan kramsvogels, koperwieken, kraanvogels, visarenden en zeearenden.

Op sommige plekken vliegen tienduizenden vogels over op één enkele dag. Vanuit telposten houden vrijwilligers (trektellers) bij welke vogels er passeren. Je kan de verrassende cijfers bekijken op http://trektellen.nl/

Canadese ganzen die in V-formatie vliegen
Canadese ganzen in V-formatie, Foto: John Benson

Op kop vliegen

Je ziet weleens vogels, zoals eenden, ganzen en kraanvogels, in een grote V-formatie vliegen. Zo sparen ze hun krachten. De vleugelslagen van de voorste vogel veroorzaken een luchtverplaatsing. Door hun eigen vleugelslagen daarop af te stemmen, profiteren de anderen daarvan en sparen ze energie uit. Een beetje zoals renners om beurten op kop rijden tijdens de Ronde van Frankrijk.

Je vraagt je misschien af waarom trekvogels niet gewoon het hele jaar lekker op hun overwinterplek blijven om er van een luxeleventje onder de zuiderse zon te genieten? Wel, aan de evenaar en op het zuidelijk halfrond zijn de dagen korter wanneer het hier zomer is. Op de zuidpool blijft het dan zelfs zes maanden helemaal donker! Vogels hebben lange dagen nodig om veel voedsel te vinden voor hun jongen. Daarom trekken ze in de zomer naar het noorden om te broeden.

In de winter is hier echter minder voedsel te vinden. Er zijn geen insecten en ook knaagdieren en vruchten zijn minder talrijk en moeilijk te vinden door de sneeuw en vrieskou. Tijdens strenge winters zijn er dan ook meer vogels die hun biezen pakken dan tijdens een zachte winter.

Tekening van een doolhof

Weetjes over de vogeltrek

  • Vogels bedachten allerlei trucjes om de weg te vinden, zoals oriëntatie op zicht en geur. Het voornaamste hulpmiddel zijn de stand van de zon of sterren (sommige vogels trekken ’s nachts, andere overdag) en hun ingebouwd kompas: vogels kunnen het magnetisch veld van de aarde waarnemen.
  • Er zijn ook vlinders zoals de atalanta en de gele en oranje luzernevlinder die naar het zuiden vliegen. De distelvlinder legt de 15.000 kilometer naar Noord-Afrika en terug af in een soort van estafettevlucht in zes generaties.
  • Sommige libellen trekken ook. De paardenbijter vliegt nu massaal van Noord- naar Zuid-Europa.
  • Door de klimaatveranderingen, verandert het trekgedrag van veel vogels. Sommige vertrekken later of komen vroeger terug.
  • Noordse sternen zijn de kampioenen op de langeafstand. Ze leggen jaarlijks tot wel 90.000 kilometer af. Deze vogels leven zo’n 30 jaar. Op die tijd vliegen ze dus een slordige 2,7 miljoen kilometer. Dat is drie keer naar de maan en terug. (cijfers: Natuurpunt)
  • Er zijn natuurlijk ook vogels die gewoon hier blijven in de winter. Dat noemen we standvogels. En dan zijn er nog de deeltrekkers, waarvan een deel naar het zuiden trekt, terwijl de rest hier blijft.
  • Sommige vogels uit het noorden komen hier overwinteren, terwijl het grootste deel van hun Belgische broertjes naar het zuiden trekt. Zo vind je hier in de winter Scandinavische roodborstjes, merels, eenden en ganzen.
Cartoon van drie roodborstjes die elk hun eigen taal praten.
Scandinavische roodborstjes komen hier overwinteren.

Spotten: Je kan de vogeltrek overal waarnemen, zelfs in steden. Heel wat vogels vliegen langs de Nederlandse kust. Een van de bekendste Belgische telposten staat in Lommel, waar grote concentraties aan vogels over vliegen.

In het Woudapen natuurdoeboek vind je nog veel meer weetjes over vogels en andere dieren.

button(1)

Bronnen: natuurpunt.be, trektellen.nl, Roots Magazine, http://www.knnv.nl
Tekeningen: Tinne Van den Bossche (uit Woudapen)

Meer berichten zoals deze lezen? Volg ons dan!

Een gedachte over “Vogeltrek: het is weer zover!

Voeg uw reactie toe

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Create a website or blog at WordPress.com

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: