Word heideheld

Struikheide in bloei
Bloeiende struikheide. Foto: Jo Cuenen

De heide is altijd al een van mijn favoriete landschappen geweest. Ik ben dan ook opgegroeid in de Antwerpse Noorderkempen, op een boogscheut van de Kalmthoutse Heide. Het is mijn natuurlijke habitat, zeg maar! 😉 En het is ook de ideale plek voor een dagje uit met kinderen.

Hoewel de heide het hele jaar door een heerlijke plek is om te vertoeven, is augustus het ideale moment om de heide te ontdekken. Want dan staat de paarse struikheide volop in bloei en bruist het van het leven op de Kempense zandgronden.

Woeste gronden,
niets om boos over te worden

Heide is eigenlijk een verzamelnaam voor verschillende soorten planten en dwergstruiken. Biologen maken een onderscheid tussen droge heide, waar vooral struikhei en bochtige smele groeien, en natte heide. Daar groeien volop dophei en pijpenstrootje.

Omdat er enkel lage struiken staan, kan je heerlijk ver kijken op de heide. Vroeger noemden de mensen die grote heidegebieden met hun zanderige ondergrond en stekelige struiken de ‘woeste gronden’. De heide ziet er dan ook ruig uit en als landbouwer ben je er niet veel mee.

Heide dankzij schapen

Hoewel er altijd al heideplanten waren, ontstonden grote heidevelden niet op een natuurlijke manier. Al van in de middeleeuwen lieten mensen hun schapen op de heide grazen. Ze verwijderden ook vaak de bovenste laag grond, met planten en al. Boeren legden deze ‘plaggen’ in hun schapenstal. Daar vermengde men de grond met schapenmest. Zo ontstond een vruchtbare compost voor de akkers.

Dat werkte goed, maar ondertussen werden de gronden waar de boer die plaggen haalde en zijn schapen liet grazen, wel steeds armer. De typische heideplanten houden van die arme gronden. Hoewel de grote heidevelden dus niet echt natuurlijk zijn, bestaan ze al vele eeuwen. En omdat veel dieren er van afhankelijk zijn, wordt de heide nu beschermd. Op veel plekken helpen schapen bij het behouden van de heide. Anders zou ze langzaam weer verdwijnen en bos worden.

Rustende ooi met lammetjes
Schapen aan het ‘werk’.    (c) Jo Cuenen

Brand, brand!
en daar is geen water…

Maar zelfs al doen de schaapjes nog zo hun best om alles op te vreten (behalve de heideplantjes, die ze niet lusten), dan nog zal de heide na een jaar of tien verbossen. De oplossing? Grond afgraven, zoals de boeren vroeger deden of… De heide afbranden. Dat laatste gebeurt vooral op militaire domeinen, die vaak in heidegebieden liggen. Soms komt het voor dat de heide spontaan in brand vliegt, als het in de zomer lange tijd heel droog en warm is. Dat is natuurlijk niet goed voor het milieu en de dieren die op de heide wonen, maar de heide kan zich nadien wel herstellen.

Omdat die spontane branden gevaarlijk zijn voor dieren en mensen, volgt het Agentschap voor Natuur en Bos dit goed op. Via haar website, maar ook via de gemeentelijke website en borden in het gebied zelf delen ze mee hoe groot het risico op brand is. Als wandelaar moet je goed opletten, want soms worden zo’n heidebranden veroorzaakt door wandelaars.

Code groen: Alles is oké.
Code geel: De heide begint droger te worden.
Code oranje: Het is heel droog op de heide. Er is extra bewaking.
Code rood: Het risico is erg hoog, je gaat nu beter het gebied niet in!

heidelandschap met bomen
Vroeger noemde men de heide de woeste gronden. Foto: Jo Cuenen

Leven in de brouwerij: dieren op de heide


Op de heide vind je heel wat dieren, zoals konijnen, hazen, vossen, herten en verschillende soorten muizen. En natuurlijk insecten zoals vlinders, libellen, zandbijen, sluipwespen, sprinkhanen en vogels zoals veldleeuweriken, boompiepers en de zeldzame nachtzwaluw. Ook kikkers en padden voelen zich goed op de heide. Dat warme zand trekt bovendien reptielen aan. De heide wordt volop bevolkt door hagedissen en slangen.

kop van een adder
De adder voelt zich goed thuis op de heide. (c) Anneke Bloema

Slangen?
Ja, slangen! Er komen drie soorten slangen voor in België en Nederland, en die zitten alle drie graag op de heide: de gladde slang, de adder en de ringslang. Geen reden om bang te zijn, trouwens! Van deze drie is enkel de beet van de adder giftig. Slangen zullen echter niet zo snel bijten, ze verstoppen zich liever onder een steen of boomstam. Zolang je hen met rust laten, laten ze jou ook met rust.

tekeningen van de adder, ringslang en gladde slang

Meer weten over slangen? In het Woudapen natuurdoeboek wijden we een heel hoofdstuk aan deze spannende dieren!

Fun op de heide

Close-up van berkenschors.
De prachtige schors van de berk. (C) Jo Cuenen

Raap berkenschors
Wie houdt er niet van die slanke boompjes met hun prachtige, witte schors? Berken groeien vaak op en aan de heide. Je kan de stukjes afgevallen berkenschors verzamelen. Trek deze nooit zelf van de boom, bomen hebben hun schors nodig.

Beklim een brandtoren
In heidegebieden vind je vaak brandtorens. Vanaf deze hoge uitkijktorens kunnen de brandwachters de boel in de gaten houden. Sommige van die brandtorens, zoals die op de Kalmthoutse heide, mag je als wandelaar beklimmen. Je zal ervan versteld staan hoe ver je kan kijken!

Kijk eens naar het zand
Blijf eens even staan en buk je om de grond te bestuderen. Op en onder de zandgronden wonen heel wat bijzondere beestjes. Zie je allemaal gaatjes in het zand? Dat is het werk van mestkevers, die onder schapendrollen leven. Over hen lees je meer in onze blog ‘Inleiding in de keutelkunde’.

Een andere bijzondere bewoner van heidegronden is de mierenleeuw. De volwassen mierenleeuw is een mooi libelachtig insect, maar de larven zijn kleine griezels! Deze minimonsters graven trechtervormige kuiltjes in het zand. Als een mier daarin valt, geraakt hij er niet meer uit. En dan slaat de mierenleeuw toe met zijn grote kaken en peuzelt de mier op. Brrrr!

Mierenleeuwlarve in zand.
Mierenleeuwlarve. Foto: Gilles San Martin

Bingo!
Hier kan je de enige echte heidebingo downloaden met enkele veelvoorkomende heidesoorten. Spot jij ze allemaal?

Kraak de heidecode
Er zijn nog heel wat planten die vaak op de heide voorkomen. Maar… De klinkers zijn weggevallen. Kraak de code!

BR1M
R1ND51RM3S
B1K1RTJ1SM3S
G2G1L
B11NBR11K
R3ND1 Z3NN1D24W

Sleutel
1=             2=              3 =               4 =                  5 =

 

Dagje uit naar de hei


In België vind je vooral heide in de Antwerpse en Limburgse Kempen en op de Hoge Venen. Mijn persoonlijke aanraders zijn de Kalmthoutse Heide en de Mechelse Heide. Die laatste ligt niet in Mechelen, maar in Maasmechelen en maakt deel uit van het Nationaal Park Hoge Kempen. In Nederland vind je heel wat heidegebieden, o.a. in Nationaal Park De Hoge Veluwe, Veluwezoom, Sallandse Heuvelrug, De Brunsummerheide en de Oirschotse Heide.

In augustus kleurt de heide paars. Dat komt omdat de struikheide dan in bloei staat. Maar ook de rest van het jaar is de heide mooi. Kraaiheide bloeit trouwens al in februari en dopheide maakt in juni en juli mooie, roze bloemetjes. Dan is het meteen een pak rustiger op de heide en loop je meer kans om dieren te spotten.

 

Meer inspiratie voor natuuravonturen vind je in Woudapen, ons natuurdoeboek voor kleine bosontdekkers en heidehelden!

button(1)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Create a website or blog at WordPress.com

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: